Artykuły

Najlepiej gra świerk

Które drewno najlepiej nadaje się do budowy skrzypiec? I czy musi być… stare?


Artykuły

Najlepiej gra świerk

Szymon Małecki • 05.08.2019


Drzewa rosną wszędzie, ale te nadające się na skrzypce pokochały góry. Nie dlatego, że bliżej nieba, chociaż, słuchając skrzypiec, kto wie… Jeśli więc szukasz grających drzew, to wybierz się po nie tylko w góry i tylko zimą. 

Odszukaj odpowiedni świerk na płytę wierzchnią oraz jawor, z którego wykonasz płytę spodnią, boczki i szyjkę z główką. 

Co to znaczy: odpowiedni, pytasz? 

Odpowiedni, to znaczy starszy od Szopena, taki co najmniej dwustuletni, a poza tym, rosnący w miejscach zacienionych, na jałowej glebie, kamienistej, nieprzychylnej szybkiemu wzrostowi, za to zmuszającej drzewo do walki o życiodajną wodę i słońce, żeby rosło powoli, mozolnie przybierało słój za słojem w czasie długich zim i krótkich lat. 

Najlepiej gra świerk o prostych słojach, równomiernie rozłożonych na całej szerokości, o odstępach między przyrostami zimowymi (ciemnymi słojami) w granicach od 0,5 do 2 minimetrów, bez sęków, bez żywicznych skrzepów.

U starych mistrzów spotyka się tak zwany świerk kwiecisty charakteryzujący się pięknymi przewężeniami przypominającymi liście lub fantazyjne kwiaty.

Najlepsze świerki pochodzą rumuńskich Karpat, ale i w Polsce można znaleźć znakomicie grające drzewa. Częstokroć świerk zastępowano jodłą, co z powodzeniem czynili mistrzowie włoscy, niemieccy i polscy.

Jodła charakteryzuje się bardziej kontrastowymi w rysunku przyrostami letnimi i zimowymi, co daje znakomity estetycznie efekt pod lakierem.

Z kolei jawor, prócz drobnych słojów, powinien mieć wyraźną falę rozchodzącą się w stosunku do słojów pod kątem ostrym (jeśli fala jest  wąska) i pod kątem prostym (jeśli kolejne jej “grzbiety” są szerokie).

Najlepsze jawory pochodzą z Czech, Słowacji, krajów byłej Jugosławii, ale starzy włoscy mistrzowie upodobali sobie szczególnie jawory z Węgier. Swoistą odmianą jest tu jawor oczkowy, który często spotykany jest w starych skrzypcach polskich, a który, prócz fali, ma  w swoim rysunku oczka i wygląda, jakby cały pokryty był równomiernie małymi sęczkami.

W skrzypcach mistrzowskich boczki, płyta spodnia i szyjka powinny być wykonane z jednego klocka, co pozwala zachować jednolity rysunek drewna. Ma to jednak wyłącznie znaczenie estetyczne i nie wpływa na brzmienie.

Jeśli znajdziesz takie drzewa, zetnij je, ale jedynie w środku zimy lub pod jej koniec, kiedy wszystkie soki są jeszcze w ziemi, dzięki czemu drewno będzie lekkie i sprężyste. Świerk podziel promieniście na kliny, nie piłą – najlepiej łupiąc je siekierą co zapewni symetryczne i równoległe rozłożenie przyrostów. To bardzo ważne, ponieważ słoje powinny układać się prostopadle do sklepienia płyty, gdyż jedynie takie ich ułożenie zapewni jej optymalną sztywność i sprężystość. 

Jawor pociąć możesz w kliny lub stycznie na deski, dzięki czemu drewno ma ciekawy rysunek i wyrazistą falę. Spodnią płytę wykonać możesz z jednego kawałka, co upodobali sobie włoscy mistrzowie.

Sztorce klinów (miejsca cięcia prostopadłe do pnia) zabezpiecz przed pękaniem woskiem lub klejem stolarskim i ułóż tak przygotowane drewno w przewiewnym miejscu, by dostatecznie wyschło.

Latem możesz wynieść drewno na dwór, ale ułóż je koniecznie w zacienionym miejscu i tak już sześć lat od czasu ścięcia i przygotowania klinów drewno nadaje się do tego, by zrobić z niego instrument.

Poza jaworem i świerkiem przy budowie skrzypiec wykorzystuje się jeszcze wierzbę lub lipę, które znakomicie nadają się na żeberka wzmacniające wewnętrzną konstrukcję pudła rezonansowego w miejscach łączenia płyt z boczkami.

Podstawek wykonywany jest z platanu.

Podstrunnica, strunociąg, kołki, guzik i prożki wykuje się z twardego hebanu lub palisandru, jednak te wszystkie elementy lutnicy nabywają w postaci prefabrykatów, które dopasowują do każdego instrumentu indywidualnie.



Zainteresowany nauką?