Artykuły

Krótka historia smyczka

Co koń ma wspólnego z graniem na skrzypcach?


Artykuły

Krótka historia smyczka

Szymon Małecki • 05.08.2019


Grupę instrumentów, do których należą skrzypce, nazwano rodziną instrumentów smyczkowych oddając tym samym należne miejsce w dziejach skrzypiec niepozornemu smyczkowi. Jednak pomimo zaszczytu rodowej dystynkcji historia rozwoju smyczka nie jest tak dokładnie zbadana i opisana jak skrzypiec.

Wiadomo, że z początku była to drewniana gałąź z przywiązanym na stałe końskim włosiem. By włosie znajdowało się w miarę daleko od pręta – wcinano gałęzie z fragmentem pnia, jak to do dzisiaj robią bałkańscy guślarze, a włosie naprężano dodatkowo kciukiem.

Z czasem zaczęto poszukiwać drewna, które łączyłby w sobie trzy, zdawałoby się wykluczające się wzajemnie cechy: twardość, sprężystość i lekkość.

Żabka lub karafułka – ruchoma część do naciągania włosia – swój początek ma w Indiach. Tam właśnie najwcześniej między prętem a włosiem u dołu smyczka pojawił się drewniany klin mocowany wówczas paskiem tkaniny. Dalsza ewolucja smyczka wraz ze stosowaniem coraz bardziej odpowiednich gatunków drewna podążała w kierunku spłaszczania łuku pręta oraz doskonalenia żabki przez zmianę jej kształtu i sposobu mocowania.

Smyczki z XVI i XVII wieku, a więc z czasu, kiedy następuje najbardziej dynamiczny rozwój wiolinistyki i sztuki lutniczej, mają żabkę w formie rogu, którego podstawa łączy się z prętem, a koniec jest zakrzywiony w kierunku główki smyczka.

Na przełomie XVII i XVIII stulecia dokonano zmiany pozwalającej na precyzyjne napięcie włosia – żabkę umieszczono na prowadnicy w wyżłobionym w pręcie korytku i zaopatrzono ją w drucianą pętlę, którą można było zahaczyć za jeden z zębów, naciętych na metalowej płytce, wbitej w zewnętrzną stronę pręta. 

Wkrótce potem zębatkę zastąpiono umieszczoną wewnątrz pręta śrubą, której ozdobna główka tworzyła przedłużenie pręta, co praktykuję się po dziś dzień.

Główka smyczka jeszcze w połowie XVII wieku tworzyła z włosiem kąt ostry i często rzeźbiona była w kształcie głowy szczupaka lub smoka.

Od XVIII stulecia lutnicy coraz bardziej oddalali główkę z włosiem od pręta, aż w końcu ostateczny kształt nadał jej Francuz Francois Tourte (1747-1835), który użył do budowy smyczka brazylijskie drewno fernabmuk. Początkowo smyczki miały kształt łuku, od czasów Tourte’a pręt smyczka wygięty jest w kierunku włosia, co pozwoliło na mocniejsze napięcie włosia i zwiększyło wachlarz możliwości artykulacyjnych muzykom. 



Zainteresowany nauką?